Avcılar Bina Güçlendirme

Avcılar, Marmara Denizi kıyısındaki konumu ve Kuzey Anadolu Fayı'nın Marmara segmentine yakınlığı nedeniyle İstanbul'un sismik talebi en yüksek ilçelerinden biridir. 17 Ağustos 1999 Marmara depreminde ilçe, İstanbul genelinde en ağır hasar gören yerleşimler arasında yer aldı. Bu deneyim, bölgedeki betonarme yapı stokunun taşıyıcı sistem performansını güçlendirme projelerinin merkezine yerleştirdi.

İlçenin kuzeyinde Küçükçekmece Havzası'na, güneyinde ise kıyı bandına uzanan alüvyon kökenli zeminler, deprem dalgalarını büyütme (amplifikasyon) eğilimindedir. Kıyıya yakın Ambarlı ve Denizköşkler çevresinde yeraltı suyu seviyesinin yüksekliği hem oturma hem de donatı korozyonu riskini artırır. Bu nedenle Avcılar'da bina güçlendirme, yalnızca üstyapı takviyesiyle sınırlı kalmayan, zemin-yapı etkileşimini birlikte değerlendiren bir mühendislik işi olarak ele alınır.

İlçenin hızlı kentleşme döneminde üretilen yapı stoku, güçlendirme yönteminin seçimini doğrudan belirleyen ortak zaaflar taşır.

1985–1998 Arası Betonarme Karkas Binalar

İlçe genelinde yaygın olan bu yapılarda beton sınıfı çoğunlukla C14–C18 aralığında, donatı ise düz yüzeyli çeliktir. Kolonlarda enine donatı aralığının geniş tutulması ve 90 derece kıvrımlı etriye kullanımı, sargılama etkisini sınırlayarak kolonları gevrek kesme kırılmasına açık hale getirir. TBDY-2018 kriterleriyle karşılaştırıldığında bu yapıların çoğu hem malzeme dayanımı hem de süneklik düzeyi açısından yetersizdir; güçlendirme hesabı mevcut malzeme değerleri yerinde ölçülerek yapılmalıdır.

Zemin Katı Ticari Kullanılan Binalarda Yumuşak Kat

Avcılar Merkez, Tahtakale ve D-100 aksı boyunca zemin katların dükkân, üst katların konut olduğu binalarda bölme duvarların kaldırılması tipik bir durumdur. Zemin katta rijitliğin üst katlara göre belirgin biçimde düşmesi, deprem yüklerinin bu kata yığılmasına ve kolonlarda aşırı göreli kat ötelenmesine yol açar. Bu binalarda güçlendirmenin ilk adımı, kaybolan rijitliğin betonarme perde veya çelik çaprazla geri kazanılmasıdır.

Kıyı Bandında Klorür Kaynaklı Donatı Korozyonu

Ambarlı Limanı çevresinde ve kıyıya yakın sokaklarda tuzlu nem ile deniz suyu etkisi, özellikle bodrum kolonlarında ve temel donatılarında paslanmaya neden olur. Kesit kaybı yaşayan donatı, güçlendirme hesabında mevcut kapasite olarak alınamaz; projede önce pas arındırma ve epoksi esaslı tamir harcıyla kesit onarımı, ardından takviye öngörülür.

CFRP (Karbon Fiber) Kolon Sargısı

Karbon fiber takviyeli polimer şeritler kolon çevresine epoksi ile sarılarak betonun sargılama basıncı ve sünekliği artırılır. Yöntem, kesit büyümesine izin verilmeyen, kat tahliyesi istenmeyen binalarda öne çıkar: kolonun eksenel yük kapasitesini artırmaz, ancak kesme kapasitesini ve deplasman yapabilme yeteneğini yükseltir. Bu nedenle eksenel yük fazlası bulunan kolonlarda tek başına yeterli kabul edilmez.

Çelik Manto ile Kolon Takviyesi

Kolon köşelerine yerleştirilen çelik köşebentler ve bunları saran çelik lama kuşaklar, eksenel yük taşıma kapasitesini de artırır. Avcılar'da üst kat sayısı yüksek, kolon kesiti küçük ve donatısı yetersiz binalarda CFRP ile birlikte kullanılır. Mantolama sonrası yüzey yangın ve korozyona karşı korunur.

Betonarme Mantolama

Mevcut kolon çevresine yeni boyuna donatı, etriye ve beton eklenerek kesit büyütülür. Kesit artışının mimari ve kullanım açısından kabul edilebildiği, eksenel yükü yüksek yapılarda en doğrudan çözümdür. Mantolama öncesi kolon yüzeyi pürüzlendirilir, yeni donatı temele ve üst kattaki kolona ankrajlanır.

Perde Duvar İlavesi

Yatay rijitliği düşük binalarda, seçilen akslarda mevcut kolon ve kirişlere bağlanan ilave betonarme perdeler yapılır. Perde, deprem yükünün büyük bölümünü karşılayarak kolonların üzerindeki kesme talebini azaltır. Yerleşimi belirlerken burulma düzensizliği oluşturmamak ve binanın plan simetrisini bozmamak esastır.

Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesi Takviyesi

1998 öncesi yapılarda birleşim bölgesinde enine donatı neredeyse hiç bulunmaz; hasarın en sık başladığı nokta burasıdır. Bölge, CFRP ile çapraz sarılarak veya çelik levhalarla kuşatılarak güçlendirilir. Birleşim takviyesi, kolon ve kiriş sargısından önce planlanır; aksi halde yeni kapasite birleşimde kullanılamaz.

Temel Takviyesi ve Bağ Kirişleri

Yumuşak zeminlerde münferit temeller bağ kirişleriyle birbirine bağlanır, gerektiğinde temel genişletilir veya radye kalınlaştırılır. Bu aşamada zemin etüdü ve yeraltı suyu seviyesi belirleyicidir; kıyı bandında kazı sırasında su yalıtımı ve drenaj detayları projeye dahil edilir.

1. Yerinde Keşif ve Ön Değerlendirme

Bina yerinde incelenir; taşıyıcı sistem düzeni, çatlaklar, yumuşak kat durumu ve komşu bina ilişkisi kayda alınır.

2. Karot, Röntgen ve Donatı Tespiti

Beton basınç dayanımı karot numuneleriyle, donatı çapı ve aralığı ise tahribatsız yöntemlerle yerinde belirlenir. Hesap, ölçülen değerler üzerinden yapılır.

3. TBDY-2018'e Göre Statik Analiz

Bina, mevcut hali ve güçlendirilmiş hali olmak üzere iki senaryoda modellenir; performans hedefi ve müdahale kapsamı bu karşılaştırmadan çıkarılır.

4. Proje ve Ruhsat Süreci

Güçlendirme projesi yetkili mühendislerce hazırlanır, ilgili belediye ve kurum onayları takip edilir.

5. Uygulama ve Performans Raporu

İmalatlar şantiye şefi denetiminde yürütülür; yapışma ve çekiç testleriyle kalite kontrolü yapılır, ardından uygulama ve performans raporu teslim edilir.

Avcılar'ın mahalleleri farklı zemin ve yapı özellikleri taşıdığı için güçlendirme yaklaşımı mahalle bazında değişir. Mahalleler için ayrı sayfa açılmaz; hizmet bölgesi bu sayfa içinde tanımlanır.